توضيحات بذل الرّحمن دربارهء اين دو نسخه ، محدود به همين اندازه است . امّا آن گونه كه بلوشه ( blochet ) توصيف كرده ، « 1 » نسخهء پاريس دست‌نوشته‌اى متأخّر است كه در نيمهء دوم سدهء 13 ق كتابت شده است . « 2 » از متن اين دو نسخه پيداست كه هيچ كدام از تحريف و تصحيف برى نيستند . از سوى ديگر ، پاىبندى بيش از اندازهء بذل الرّحمن به نسخهء پاريس ، سبب شده كه او نتواند از نسخهء كمبريج « 3 » هم - آن گونه كه مىشايست - بهره گيرد . در موارد بسيارى نيز ، او با درهم آميختگى اين دو نسخه ، نسخهء سومى پديد آورده كه اين تلفيق ، از اصالت متن كاسته و گاه به معنا زيان رسانيده است . با اين همه ، اين تنها تصحيح روشمند از زاد المسافر است و سعى و پيشگامى بذل الرّحمن در اين باره در خور ستايش است . اين چاپ را كتابفروشى محمودى به سال‌هاى 1339 و 1341 ش در تهران افست كرده است . « 4 » نيز بر پايهء آن يحيى الخشاب زاد المسافر را به عربى برگردانيده و به سال 1364 ق نشر داده است . « 5 » 2 . زاد المسافر دوم بار با مقدمه و حواشى ع . قويم به سال 1338 ش در تهران با نام زاد المسافر منتشر گرديد . « 6 » اين چاپ ، اگر چه نام اصيل زاد المسافر را بر خود دارد ، امّا به هيچ روى تصحيحى انتقادى به شمار نمىآيد . مصحّح در آن از نسخه‌هاى مبنا و روش تصحيح سخنى به ميان نياورده و از نسخه بدل‌ها نيز در پانوشت‌هاى آن نشانى نيست . متن آن نيز ، نشانى از نسخ اساس قابل اعتنا ندارد .

--> ( 1 ) . catalog uedesmanuscrits persans delabiblio the quenationale , p : 126 - 127 ( 2 ) . به گفتهء بلوشه ، نسخهء پاريس به خط نستعليق خوش در 201 برگه به قطع رحلى ( cm 20 * 31 ) نوشته شده است . يادكردنى است كه عبارتى كه در صدر متن ويراستهء بذل الرّحمن آمده است كه « هذا الكتاب المسمّى بزاد المسافرين من واردات سيّد العاشقين و سند المشتاقين ، خاتم العشّاق و اسوة أهل الاشتياق ، الحكيم ناصر خسرو العلوى » ، مأخوذ از نسخهء پاريس است . ( 3 ) . دربارهء اين نسخه ، در ادامهء اين مقال سخن خواهم گفت . ( 4 ) . كتابشناسى حكيم ناصر خسرو قباديانى ، ص 75 . ( 5 ) . همان . ( 6 ) . زاد المسافر ، ناصر خسرو قباديانى بلخى ، با مقدّمه و حواشى ع . قويم ، تهران ، بىنا ، 1338 ، 2 + 322 ص .